De zzp’er: risico’s en kansen

Werk je met zzp’ers? Dan biedt dat flexibiliteit, maar ook aanzienlijke risico’s. Zo kan (achteraf) blijken dat sprake is van een arbeidsovereenkomst. De zzp’er kan dit zelf stellen en met terugwerkende kracht aanspraak maken op loon. Ook kunnen cao-partijen of pensioenfondsen in dat geval deelname aan hun regelingen afdwingen.

Wanneer een arbeidsrelatie feitelijk als dienstbetrekking kwalificeert, moet de opdrachtgever alsnog loonheffingen afdragen en kunnen ook arbeidsrechtelijke verplichtingen ontstaan.

Anders dan in eerdere jaren is de handhaving door de Belastingdienst inmiddels fors aangescherpt. Sinds 1 januari 2025 geldt het handhavingsmoratorium niet meer. De Belastingdienst kan sindsdien direct ingrijpen met correctieverplichtingen en naheffingsaanslagen bij schijnzelfstandigheid.

Ook de zzp’er zelf loopt risico. Wanneer de Belastingdienst oordeelt dat geen sprake is van ondernemerschap, kan de aangifte inkomstenbelasting worden gecorrigeerd. De eerder aangegeven winst wordt dan als loon aangemerkt. Hierdoor kunnen fiscale voordelen zoals de zelfstandigenaftrek en de mkb-winstvrijstelling vervallen.

Handhaving door de Belastingdienst

Sinds de afschaffing van het handhavingsmoratorium per 1 januari 2025 gelden weer de normale handhavingsregels. Dit betekent concreet:

• De Belastingdienst kan bij constatering van schijnzelfstandigheid direct naheffingsaanslagen loonheffingen opleggen.
• Anders dan vóór 2025 worden geen waarschuwingen of aanwijzingen meer gegeven.
• Naheffingen kunnen worden opgelegd met terugwerkende kracht, in beginstel tot 1 januari 2025 (tenzij sprake is van kwaadwillendheid of eerdere aanwijzingen).

Voor wat betreft boetes geldt een overgangssituatie:

• In 2025 werden nog geen boetes opgelegd.
• Sinds 1 januari 2026 kunnen vergrijpboetes worden opgelegd bij opzet of grove schuld.
• Verzuimboetes (zonder opzet) worden naar verwachting pas weer in 2027 opgelegd.

De Belastingdienst hanteert in deze periode nog een relatief ‘zachte landing’, waarbij controles vaak starten met een bedrijfsbezoek en een meer begeleidende aanpak.

Huidige beoordeling arbeidsrelatie

Bij de beoordeling of sprake is van een arbeidsovereenkomst wordt niet alleen gekeken naar het contract, maar vooral naar de feitelijke uitvoering van de werkzaamheden. De Belastingdienst en rechters baseren zich daarbij op de criteria uit het Deliveroo-arrest (Hoge Raad, 24 maart 2023).

Belangrijke gezichtspunten zijn onder meer:

• De aard en duur van de werkzaamheden
• De wijze waarop de werkzaamheden en de werktijden worden bepaald;
• De inbedding van het werk en de zzp’er in jouw organisatie en bedrijfsvoering;
• Het al dan niet bestaan van een verplichting het werk persoonlijk uit te voeren;
• De wijze waarop het contract tot stand is gekomen;
• De wijze waarop de beloning wordt bepaald en uitgekeerd;
• De hoogte van deze beloningen;
• en de vraag of de zzp’er daarbij commercieel/financieel risico loopt.

Ook kan van belang zijn of de zzp’er zich in het economisch verkeer als ondernemer gedraagt, bijvoorbeeld bij het verwerven van een reputatie, bij acquisitie, wat betreft fiscale behandeling, en gelet op het aantal opdrachtgevers voor wie hij werkt of heeft gewerkt en de duur waarvoor hij zich doorgaans aan een bepaalde opdrachtgever verbindt.

Ontwikkeling in wetgeving

De wetgeving rond zzp’ers is volop in beweging. Het eerder aangekondigde wetsvoorstel Wet verduidelijking beoordeling arbeidsrelaties en rechtsvermoeden (VBAR) is in 2026 gedeeltelijk ingetrokken vanwege gebrek aan draagvlak.

Het kabinet werkt momenteel aan een nieuwe Zelfstandigenwet, die meer duidelijkheid moet geven over de positie van zzp’ers.

Wel wordt ingezet op aanvullende bescherming voor laagbetaalde zzp’ers. Zo geldt (beoogd) een rechtsvermoeden van werknemerschap bij een uurtarief tot circa € 38,- (peildatum 1 januari 2026). In dat geval moet de opdrachtgever aantonen dat geen sprake is van een arbeidsovereenkomst. Werkgevers dienen er echter rekening mee te houden dat ook bij een hoger uurtarief niet automatisch geen risico meer bestaat op kwalificatie als arbeidsovereenkomst, aangezien de beoordeling blijft afhangen van alle feiten en omstandigheden van het geval.

De ZZP-scan van ONS

Om risico’s op naheffingsaanslagen, boetes en/of loonvorderingen te beperken, is het belangrijk om de arbeidsrelaties binnen jouw onderneming en de eventuele risico’s daarvan goed te inventariseren. Wij helpen je daar graag bij.

Met de ZZP-scan van ONS krijg je inzicht in en juridisch advies over de risico’s van een arbeidsrelatie. Ook kijken we samen met je mee hoe deze risico’s verkleind kunnen worden. Interesse of vragen over dit onderwerp? Mail dan naar onze arbeids-juridische afdeling via arbeidsrecht@ons.nl. We helpen je graag verder.

Deel